Είναι μερικά γεγονότα που μένουν στη ζωή σου ως απωθημένα. Και έτσι, στην πορεία του χρόνου, μεταβάλλονται σε στόχους. Κάτι σαν "τάματα" μνήμης, σε συναισθηματικές οφειλές. Στο στόμα έρχονται οι λέξεις "θέλω να το κάνω" ή αλλιώς "θέλω να πάω εκεί".
Είναι το δεύτερο "Οδοιπορικό μνήμης" που πραγματοποιώ αυτό το καλοκαίρι. Και νιώθω ένα ακόμα σημαντικό κομμάτι σε ένα συναισθηματικό παζλ να μπαίνει όμορφα στη θέση του.
Πρώτα "Εκείνος", ο Πατέρας μου. Τα βήματά του, ο τόπος που έλιωσε 32 χρόνια της ζωής του στο εργοστάσιο αλλά και στις στράτες της γειτονιάς ολόγυρά του. Η Δραπετσώνα, οι γειτονιές της, τα Λιπάσματα, τα σοκάκια, οι μνήμες, η ιστορία, οι άνθρωποι. Το διαβάσατε αυτό το αφιέρωμα εδώ:
Τώρα είναι σειρά "Εκείνης"! Η Μορφή, τα βήματά της, η ζωή της. Το λυκαυγές της νιότης των 39 χρόνων. Από χρόνια καρτερούσε μέσα μου μια "οφειλή". Ένα "χρέος". Μια συναίσθηση. Να την "ακολουθήσω" στα ύστερα βήματά της. Να πατήσω "δίπλα της" στην τελευταία της έξοδο. Να μυρίσω τον αγέρα των ψηλών κυπαρισσιών που βάσταξαν τον ίσκιο τους στη σωρό της. Να ακούσω το θρόισμα του αγέρα που της κάνει συντροφιά από εκείνον τον Ιούλη του 1960, που έκλεισε τα όμορφα μάτια της μετρώντας 39 μόλις καλοκαίρια στη ζωή της, τρεις μονάχα μέρες ύστερα από τη μέρα που ένιωσε στο στήθος της τη ζεστασιά του μονάκριβου μωρού της.
Όλα λοιπόν με οδήγησαν εκεί! Να αναζητήσω το μεγάλο χωνευτήρι όπου αναπαύεται στην κοινόβια αγκαλιά των ανθρώπων. Όπως θα έπρεπε να είναι και στην πραγματική μας ζωή.
Μια Κυριακή μεσημέρι, στην ανεκτή κάψα του ήλιου, κοντοστάθηκα λίγες στιγμές πριν διαβώ αυτήν την πύλη. Κάπως έτσι θα "έφτασε" και εκείνη στην αγκαλιά του αγαπημένου της και των λίγων φίλων της που είχαν την τόλμη να αψηφήσουν την ανθρώπινη κακία των "δικών" της και να την συνοδεύσουν.
Η Κεντρική Πύλη. Σε πιάνει ένα μεγάλο δέος. Όχι για τα τυχόν προσωπικά σου συναισθήματα που έτσι κι αλλιώς είναι φορτισμένα για το χώρο και την αναμονή τόσων ετών. Αλλά, το κυριότερο, γιατί διαβαίνεις σε ένα "αλλιώτικο" Κοιμητήριο. Η "Ανάσταση", όπως θα δούμε στη συνέχεια του αφιερώματος, δεν είναι ένα κοιμητήριο όπως τα άλλα. Σαν περάσεις τούτη την πύλη, νιώθεις το χέρι της ιστορίας, βαρύ, να σε σύρει στις κατοικίες αλλά και τα δρώμενα που κλείνει μέσα στα όριά του.
Στο πρώτο μέρος αυτού του οδοιπορικού θα αναζητήσω τα προσωπικά μου βιώματα και στο παράρτημα που ακολουθεί θα σας μιλήσω για τον ιερό και μεγάλο αυτό χώρο.
Η καρδιά μου άρχισε να πάλλεται δυνατά. Απόλυτη ησυχία. Ελάχιστοι επισκέπτες. Άλλωστε οφείλετε να ξέρετε ότι πλέον το Νεκροταφείο δεν λειτουργεί.
Στεγάζει δύο πράγματα: Την βαρύτατη ιστορία του, την τεράστια καλλιτεχνική αξία των μνημείων του αλλά και μια εφιαλτική εγκατάλειψη που φτάνει στα όρια του σκοτεινού μακάβριου θρίλερ. Δεν είναι ώρα να εκφράσω τα "πως" και "γιατί". Είναι στιγμή να ακολουθήσω αυτή τη μεγάλη οδό που οδηγεί στην Εκκλησία της Ανάστασης και στη συνέχεια να αναζητήσω το μεγάλο χωνευτήρι.
Ο Προορισμός με έφερε να διαβώ αυτό το παντελώς έρημο μονοπάτι. Ότι έχει απομείνει από αυτό. Στο θρόισμα των πεύκων απ το δυνατό Βοριά σαν να άκουσα ένα μικρό καλωσόρισμα από Εκείνη. Μπροστά μου αχνά σχηματίζονταν ο τελευταίος της περίπατος. Η Ύστατη έξοδος. Ο αποχαιρετισμός του άντρα που λάτρεψε. Χωρίς το παιδί της. Εκείνο το είχαν πάρει απ την αγκαλιά της λίγες μέρες πριν.
Το βλέμμα ολόγυρα σε αυτό που αντικρίζεις σε αφήνει στην κυριολεξία συγκλονισμένο.
Ναι, δεν είναι οπτικό εφέ. Όλη η πίσω πλευρά του νεκροταφείου παραδομένη στην εγκατάλειψη και τη φρικώδη ερήμωση. Τάφοι γκρεμισμένοι, ανοιγμένοι, σκαμμένοι. Λες και μια απερίγραπτη μανία πέρασε από εδώ. Κι όμως. Σε κάθε τετραγωνικό γης εδώ ακουμπά ένας άνθρωπος που έφυγε. Που τερμάτισε εδώ το στερνό του ταξίδι. Σε κάθε κομμάτι αυτής της γης κάποιοι έκλαψαν, πόνεσαν, δάκρυσαν, φώναξαν, στη στιγμή του αποχαιρετισμού με το αγαπημένο τους πρόσωπο.
Έφτασα! Στο τέλος. Στη μάντρα που χωρίζει το νεκροταφείο από την παλιά ιστορική συνοικία της Δραπετσώνας "Ανάσταση". Ένα τεράστιο χωνευτήρι. Που στην αγκαλιά του παραμένουν απωθημένα τα λείψανα ζωής. Κάπου εδώ λοιπόν και "Εκείνη". Τα όσα ακολούθησαν τον πρόωρο θάνατό της, δεν κατέστησαν δυνατόν από τότε να διατηρήσουν ως σήμερα τον τάφο της επισκέψιμο. Εξήντα σχεδόν ολάκερα χρόνια. Έτσι, με απόφαση πολλών χρόνων πριν παραδόθηκε στην αγκαλιά του μεγάλου χωνευτηριού. Δανεικό το αρχικό νεκρικό της σπίτι, μόνιμο τώρα τούτο εδώ.
Δρασκέλισα την τσιμεντένια κατασκευή. Γύρεψα τις σιδερένιες καταπακτές που, κλειδωμένες, κρατούν τα μυστικά τους βαθιά. Και στάθηκα εδώ! Κάπου εδώ λοιπόν! Κάτω από εδώ! Τα όποια απομεινάρια της φυσικής υπόστασης. Γιατί η πνευματική υπόσταση παραμένει ολοζώντανη και την ένιωθα καταλυτική παντού ολόγυρα. Εκεί, στα δικά της τα "μέρη".
Μια ματιά ολόγυρα μέσα στην απόλυτη σιωπή. Το θέμα που συναντάς πρωτοφανές! Απερίγραπτο! Στην καρδιά της πόλης. Σε έναν χώρο βαρυσήμαντο ιστορικά. Εκεί κάπου ανάμεσα σε αυτές τις μνήμες, πήρα σιγά-σιγά το δρόμο της επιστροφής. Στο μικρό δρομάκι ανάμεσα στα πεύκα.
Και ναι εκεί μέσα στην κάψα του μεσημεριού νομίζω πως.....ναι... είμαι σίγουρος....
Είμαι σίγουρος ότι πέρα μακριά ένιωσα τη μορφή της, τόσο κοντινή όσο και τόσο μακρινή, που σου προκαλεί ένα απίστευτο κενό μαζί με μια βουβή ένταση.
Στο δρόμο της επιστροφής....
Νιώθοντας "γεμάτος" από αυτήν την "συνάντηση", χρόνια τόσα μετά.
Είναι αλήθεια ότι άμα ένας άνθρωπος δεν έχει φυσική παρουσία στη ζωή σου, αν δεν έχεις αποτυπώσει στιγμές κοντά του, αν δεν έχεις βιώσει την ανάσα του, είναι πολύ δύσκολο να μπορέσεις να χτίσεις αυτήν την επαφή.
Είναι σαν έχεις ένα πρόσωπο απέναντί σου και να το βλέπεις τόσο κοντινό αλλά συνάμα τόσο μακρινό από σένα.
Και να προσπαθείς με αγωνία να απλώσεις το χέρι, να το αγγίξεις, όχι συναισθηματικά-αυτό έχει ήδη κατακτηθεί, αλλά φυσικά. Και η αδυναμία να το καταφέρεις πονάει τόσο μα τόσο πολύ.
Ναι είναι κάτι που πρέπει να διαχειριστείς με μεγάλη προσοχή.
Καλό μεσημέρι Αγαπημένη.....
Νιώθω ευλογία που κατάφερα να περπατήσω εδώ κοντά σου.
Ξέρω, τότε σου έλειψα. Δεν είχες προλάβει καν να συνειδητοποιήσεις την ύπαρξή μου, την παρουσία μου.
Τώρα νιώθω αυτή η επαφή να αποκαταστάθηκε και σε τούτο εδώ το σπιτικό σου.
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Λίγα πράγματα για την ιστορία του Νεκροταφείου της Ανάστασης
Η Επιστροφή και το περπάτημα μέσα στο Κοιμητήριο ανοίγει την προσοχή σου σε ένα θέαμα πραγματικά εντυπωσιακό.
Στην "Ανάσταση" υπάρχουν διάσπαρτα δεκάδες ταφικά μνημεία πολύ μεγάλης αξίας. Τόσο ιστορικής όσο και καλλιτεχνικής λόγω της ομορφιάς και της καλαισθησίας τους.
Τάφοι επιφανών οικονομικών και πολιτικών παραγόντων από το τέλος του 19ου αιώνα. Επιχειρηματιών, βουλευτών, δημάρχων. Ελλήνων και ξένων.
Ας δούμε τι αποθανάτισε ο φακός μου
Στήλες μεγαλοαστών "επωνύμων" της εποχής που παραμένουν πλέον έχουσες πολύ μεγάλη ιστορική και μουσειακή όπως και καλλιτεχνική αξία.
Δείτε αυτό το μνημείο! Είναι πραγματικά συγκλονιστικό όσο και επιβλητικό.
Εκτός όμως από τα δεκάδες ιδιωτικά ταφικά μνημεία, υπάρχουν και δύο ιστορικά μνημεία που κατέχουν πολύ μεγάλη θέση στην ιστορία του Νεκροταφείου της "Ανάστασης".
Είναι εδώ το μεγάλο Μνημείο, αφιερωμένο στους 492 απλούς ανθρώπους της Δραπετσώνας και του Πειραιά που θάφτηκαν εδώ μετά την μαζική δολοφονική αεροπορική επίθεση του 1944 των Αγγλο-Αμερικάνων στον Πειραιά. Μια επίθεση για την οποία ήδη μιλήσαμε στο Οδοιπορικό για την Δραπετσώνα.
Και εδώ υπάρχουν οι στήλες με τα Ονόματά τους για την αξία της ιστορικής μνήμης.
Πάμε τώρα σε ένα άλλο μεγάλο ιστορικό μνημείο, δεμένο με την ζωντανή ιστορία εδώ της γειτονιάς.
Ξεπροβάλλει μπροστά μας, όπως μπαίνουμε στο δεξί μας χέρι.
Κάποια ελάχιστα δυστυχώς ονόματα των πολεμιστών αγωνιστών του ΕΛΑΣ που 12-14 Οκτώβρη 1944 υπερσπίστηκαν την Ηλεκτρική εταιρεία στον Άη Γιώργη στο Κερατσίνι καθώς οι Γερμανοί ήθελαν να ανατινάξουν στην υποχώρησή τους από τον Πειραιά.
(Περισσότερα για αυτό το θέμα σε ξεχωριστό αφιέρωμα)
Όπως βλέπετε το μνημείο είναι ιστορικά ευνουχισμένο! Τα ονόματα είναι ελάχιστα αλλά και δεν υπάρχει πουθενά η αναφορά στο ότι αυτοί οι αγωνιστές ήταν στρατιώτες και αξιωματικοί του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.
Η Ιστορία του Νεκροταφείου
Πηγές αναφοράς:
Το νεκροταφείο της Αναστάσεως
Pireorama ιστορίας-Το νεκροταφείο της Ανάστασης
Το Νεκροταφείο της Ανάστασης ήταν, ιστορικά, το δεύτερο στην περιοχή του Πειραιά, καθώς το πρώτο που λειτούργησε γύρω από τον Άγιο Διονύσιο ξεπεράστηκε λόγω αναγκών καθώς η πόλη του Πειραιά γνώριζε μεγάλη άνθηση στο τέλος του 19ου αιώνα.
Έτσι οριοθετήθηκε ο χώρος και ξεκίνησε η λειτουργία του νέου νεκροταφείου τον Απρίλη 1904.
Τα επίσημα Εγκαίνια του νέου νεκροταφείου έγιναν το 1909 επί δημάρχου Δημοσθένους Ομηρίδου Σκυλίτση. Η τρομερή χολέρα του 1854, εμπόδιζε την εκταφή των νεκρών και την μεταφορά τους στον νέο χώρο. Η παράλληλη λειτουργία των δύο νεκροταφείων έφτασε μέχρι την δεκαετία του 1950.
 |
| 1917 Πύλη νεκροταφείου |
Όπως είδαμε και στο προηγούμενο οδοιπορικό της Δραπετσώνας, γύρω από το νεκροταφείο ξεκινά να δημιουργείται μια συνοικία από πρόσφυγες, που αποτέλεσε την Συνοικία "Ανάσταση". Τα σπίτια ήταν τα γνωστά παραπήγματα που τα βλέπουμε εκεί μέχρι την δεκαετία του 1960.
Στο νέο νεκροταφείο της Ανάστασης αρχίζουν πλέον να χτίζονται μεγάλα, περίτεχνα και επιβλητικά μνημεία καθώς γίνεται εκεί ο τελευταίος τόπος κατοικίας των μεγαλοαστών της πόλης του Πειραιά.
 |
| Τα πρώτα επιβλητικά μνημεία του νεκροταφείου |
Τα ιστορικά ταφικά μνημεία του Νεκροταφείου
Τα μνημεία αυτά, χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:
- Ατομικοί ή οικογενειακοί τάφοι επιφανών πλουσίων εμπόρων ή προσωπικοτήτων του Πειραιά.
Αναφέρω ενδεικτικά:
- Τρύφων Μουτζόπουλος: ο μακροβιότερος δήμαρχος στην ιστορία του Πειραιά, των μεγάλων έργων και της εποχής της Ολυμπιάδας του 1896.
- Παναγιώτης Πατσιάδης: αλευροβιομήχανος
- Σπύρος Μεταξάς: ιδρυτής της μεγάλης ποτοποιίας.
- Οικογένεια Σκυλίτση
- Ξαβέριος Στέλλας: Ιταλός επιχειρηματίας πλοίων
- John Mac Dowall: Σκωτσέζος επιχειρηματίας και εφοπλιστής
- Μνημεία, ομαδικοί τάφοι πολεμικών τραγωδιών
Αναφέρω το Μνημείο των θυμάτων του τρομακτικού βομβαρδισμού του Πειραιά το 1944, το Μνημείο των ηρώων της Μάχης της Ηλεκτρικής εταιρείας.
- Μνημεία ή απλοί τάφοι γνωστών καλλιτεχνών
Αναφέρω: το Μνημείο του τάφου του Λάμπρου Πορφύρα, ο απλός τάφος του μεγάλου Ρεμπέτη Μπάτη. Επίσης το μνημείο αριστούργημα "Μνηστευμένη νεκρά" του Δημήτριου Φιλιππότη, με μεγάλη ιστορία.
Το τμήμα του Νεκροταφείου του Ρωσικού τομέα
Ο Πειραιάς είχε μεγάλους δεσμούς με το Ρωσικό ναυτικό στα ύστερα χρόνια της Τσαρικής περιόδου. Εμπορικές σχέσεις μεγάλες με δεσμούς που ισχυροποιήθηκαν επί εποχής της βασίλισσας Όλγας, Ρωσικής καταγωγής. Στο νεκροταφείο εκεί είχαν την τελευταία τους κατοικία περίπου 1000 στρατιώτες και Ρώσοι πολίτες.
Σήμερα υπάρχει καλά διατηρημένο τμήμα του Νεκροταφείου, υπό την προστασία της Ρωσικής πρεσβείας στην Ελλάδα.
Εδώ, φίλες και φίλοι,
κλείνει ένα ακόμα μεγάλο οδοιπορικό με έντονα τα προσωπικά μου στοιχεία.
Προσπάθησα να δώσω το στίγμα της ιστορίας του ιερού αλλά ρημαγμένου αυτού χώρου.
Με έντονη την συγκίνηση θέλω να σας ευχαριστήσω για που πορευτήκαμε παρέα σε ένα ακόμα οδοιπορικό.
