Ένα ταξίδι στο έργο και τον κόσμο του Άντον Τσέχωφ

Αντόν Πάβλοβιτς Τσέχωφ

29 Γενάρη 1860-15 Ιούλη 1904

Έφυγε σε ηλικία 44 ετών...

Αγαπημένες φίλες και φίλοι, τα αναγνωστικά μου μονοπάτια, αυτόν τον καιρό, με οδήγησαν στο Παγκόσμιο Θέατρο, σε μια εκδοτική σειρά, των θρυλικών εκδόσεων της "Δωδώνης", η οποία παρουσιάζει όλα τα μεγάλα θεατρικά έργα, που σημάδεψαν το χώρο αυτής της εξαίρετης τέχνης.

Στη βιβλιοθήκη μας υπάρχουν 27 τόμοι με έργα της συγκεκριμένης σειράς. Ξεκίνησα λοιπόν να φρεσκάρω τη μνήμη μου, στο διάβασμα κάποιων συγκεκριμένων έργων. Αυτή ήταν η αφορμή να πέσω σε μια θρυλική μορφή, την οποία, εδώ και καιρό, ήθελα να προσεγγίσω, να μάθω γι' αυτή, να διαβάσω τα έργα του. Αυτή ήταν η στενή μου "γνωριμία" με τον κόσμο του μεγάλου Ρώσου λογοτέχνη και θεατρικού συγγραφέα, του οποίου η δουλειά και το έργο, άλλαξε άρδην την τέχνη και τη δραματουργία της θεατρικής σκηνής.

Έτσι λοιπόν διάβασα τα:

• "Ο Γλάρος", θεατρικό δράμα σε τέσσερις πράξεις
• "Θείος Βάνιας", σκηνές από την επαρχιακή ζωή σε τέσσερις πράξεις
• " Η Αρκούδα", μονόπρακτη κωμωδία
• "Πρόταση γάμου", μονόπρακτη κωμωδία
• "Οι τέσσερις αδελφές", θεατρικό δράμα σε τέσσερις πράξεις
• "Ο Βυσσινόκηπος", θεατρικό δράμα σε τέσσερις πράξεις
• "Ο Γάμος", μονόπρακτη κωμωδία
• "Το κύκνειο άσμα", δραματική σπουδή σε μια πράξη

Τα συναισθήματά μου και η γνωστική εμπειρία πάνω στο μεγάλο αυτό έργο, ομολογώ είναι πρωτόφαντα και πολύ έντονα. Δεν είναι εύκολα να τα διατυπώσει και να τα εκφράσει κανείς καθώς είναι υποχρεωμένος να μάθει στοιχεία για τη ζωή του, να νιώσει κομμάτια του κόσμου του, να κατανοήσει απόλυτα το κοινωνικό γίγνεσθαι της εποχής του. Κυρίως αυτό το τελευταίο, καθώς ο Τσέχωφ παντρεύεται με τις μεγάλες εκείνες αλλαγές, που συγκλόνισαν τον κόσμο. 

Έζησε μέσα στη φωτιά και στο καμίνι που γέννησε την Οκτωβριανή επανάσταση στη Ρωσία του 1917, που άλλαξε για πάντα την ιστορία της ανθρωπότητας.

Έζησε την απόλυτη φτώχια μια οικογένειας ενός παντοπώλη, απόγονου δουλοπάροικων, που μόλις εκείνο τον καιρό επικρατούσε ακόμα στην "αριστοκρατική" Ρωσία των τσάρων. Σε μια Ρωσία της εξαθλίωσης, του τρόμου, της πείνας και των κατατρεγμών.

Ο Τσέχωφ σπούδασε γιατρός και τελείωσε το 1884 έχοντας τον τίτλο του νομίατρου. Όμως εκείνο που έβραζε μέσα του, αυτό που σιγόκαιγε τα σωθικά του ήταν η λογοτεχνία και η συγγραφή. 

"Η ιατρική είναι η νόμιμη γυναίκα μου, η λογοτεχνία είναι η ερωμένη μου"

Έτσι, σιγά-σιγά, βήμα το βήμα, άρχισε να χτίζει τον υπέροχο κόσμο του συγγραφικού του έργου. Έτσι έγινε γνωστός σε ευρύτερο κόσμο, αγαπήθηκε, καταξιώθηκε. 

Η αγάπη του για τον άνθρωπο, το αίσθημα της αλληλεγγύης, της καλοσύνης. Η τρυφερότητα του χαρακτήρα του, το χιούμορ του, έδεσαν μαζί με μια συγκροτημένη και μεθοδική αισιόδοξη και θετική ματιά για το μέλλον και την κοινωνία. Απόρροια της πνευματικής του βάφτισης στη διαλεκτική ματιά της σοσιαλιστικής σκέψης, με λίγα λόγια, σε αυτό που ερχόταν και καμιά δύναμη δεν μπορούσε να σταματήσει.

Η ταξική του καταγωγή, τα βασανισμένα νεανικά του χρόνια, σημάδεψαν για πάντα τη ζωή του καθώς η φυματίωση, αθεράπευτη μάστιγα εκείνης της εποχής, χαράκωσε ανεξίτηλα το σώμα του, μέχρι να το οδηγήσει, τραγικά πρόωρα στο θάνατο, σε ηλικία μόλις 44 ετών. Κι όμως, ποτέ του δεν γόγγυξε, ποτέ του δεν λύγισε. Αντιμετώπισε με χαρακτηριστική γαλήνη και χαμόγελο την πορεία αυτή, ως το τέλος.

Αγωνίστηκε χωρίς σταματημό για τη λογοτεχνία αλλά και τα κοινωνικά δικαιώματα και άρρωστος, ταξίδεψε το 1890, στη Σαχαλίνη για να φτάσει στα κάτεργα του τσάρου Αλέξανδρου Β' και στους πολιτικούς κρατούμενους. Και δεν κρύφτηκε στη σιωπή. Φώναξε, κατήγγειλε, αγωνίστηκε.

Ταξίδεψε σε πολλές χώρες, για την υγεία του: Αυστρία, Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία. Το 1898, γνώρισε την "Αρκάντινα" του "Γλάρου", την Όλγα Κνίππερ. Ερωτεύθηκαν και παντρεύτηκαν το 1901. Πήραν σπίτι στη Γιάλτα και έκανε παρέα με τους: Τολστόι, Γκόρκι, Καρολένκο, Ραχμάνινωφ, Στανισλάφσκι και άλλους.

Έζησε και βίωσε με δραματικό τρόπο το βάρος της πρώτης αποτυχίας. Εφιάλτης, που βαραίνει κάθε πνευματικό άνθρωπο και συγγραφέα. Το 1896 παίχτηκε στο θέατρο της Πετρούπολης ο "Γλάρος". Το έργο βούλιαξε στην κυριολεξία με μεγάλη αποτυχία γιατί κανείς στο θίασο δεν είχε καταλάβει μήτε το έργο μήτε τον τρόπο, που έπρεπε να αποδοθεί. Ο Τσέχωφ τότε λύγισε, πόνεσε, σημαδεύτηκε και επιδεινώθηκε η αρρώστια του. Μια άλλη όμως μορφή, θα πούμε παρακάτω, ήρθε να αλλάξει τα πάντα στον τρόπο παρουσίασης του έργου του.

Στις 17 Γενάρη 1904, έζησε την πρωτοφανή αποθέωση του "Βυσσινόκηπου" σε μια παράσταση θριάμβου, στην πρεμιέρα του στο "Θέατρο Τέχνης" της Μόσχας. Ένα κοινό, όρθιο, παραληρούσε χειροκροτώντας με πάθος και ενθουσιασμό μετά την παράσταση. Ο Τσέχωφ έζησε το θρίαμβο στην πλατεία του θεάτρου με το μοναδικό του χαμόγελο. Πνίγηκε στο βήχα και έφυγε απ' το θέατρο.

Σε δυο μήνες, έφυγε για επείγουσα θεραπεία με την Όλγα, για το Μπαντενβάιλερ της Γερμανίας και δεν ξαναγύρισε ποτέ.

Υπάρχει ένας πνευματικός άνθρωπος, μια μορφή στο χώρο της υποκριτικής, στον οποίο οφείλουμε στην Ελλάδα, τα πάντα, για τον Άντον Τσέχωφ. Και αυτός είναι ο:

ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ

Ηθοποιός, καθηγητής δραματολογίας, μεταφραστής και πολιτικός. Είναι ο άνθρωπος, στον οποίο χρωστάμε την αυθεντική μετάφραση και λογοτεχνική απόδοση του έργου του Τσέχωφ στην πατρίδα μας. Οι δικές του μεταφράσεις είναι εκείνες που μάς έδωσαν αυτό που απολαμβάνουμε δεκαετίες τώρα.

Τα δικά του στοιχεία και ανάλυση είναι η πηγή των όσων σάς αναφέρω εδώ. Και έχει καταφέρει να μάς δώσει μια συγκλονιστική λογοτεχνική προσέγγιση τόσο της προσωπικότητας όσο και του έργου του μεγάλου δραματουργού.

Ο θεατρικός Άντον Τσέχωφ

Ο μεγάλος συγγραφέας αλλάζει ριζικά τη δομή της κλασικής πλοκής ενός θεατρικού έργου. Στα δράματά του απουσιάζει ο "κεντρικός μύθος". Δεν έχουμε ένα έργο με γεγονότα που συγκλονίζουν ή σημαδεύουν. Δεν έχουμε τον κεντρικό ήρωα, δεν έχουμε το κλασικό πρωταγωνιστικό ζευγάρι. 

Στο κλασικό ρομαντικό, ηρωικό και μελοδραματικό θέατρο, ο Τσέχωφ παρουσιάζει το δράμα της απλής καθημερινής ζωής που εκτυλίσσεται μπρος στα μάτια μας. Και αυτή η καθημερινότητα είναι αυτή καθ' εαυτή η "ανιαρή, κουτή, βρώμικη, ρούσικη επαρχιακή ζωή" εκείνης της εποχής.

Ποιας εποχής; Μα την εποχή που ρωσικός λαός βιώνει την εξαθλίωση, την αγραμματοσύνη, τη βιαιότητα. Η δουλοπαροικία έχει καταργηθεί το 1861 αλλά το πνεύμα της ζει και βασιλεύει. Είναι η εποχή που η φεουδαρχία σαπίζει, είναι έτοιμη να πέσει, να διαλυθεί. Είναι η εποχή που η αστική και η εργατική τάξη, οργανώνονται, παλεύουν, ξεσηκώνονται. Είναι η εποχή που η επανάσταση και ο μαρξισμός διαδίδονται σαν αστραπή στις λαϊκές μάζες. Έτσι οι παλιές κάστες της φεουδαρχίας, ξεπεσμένοι αριστοκράτες, "αποχωρούν" από την κοινωνική σκηνή.

Ο Τσέχωφ, στα έργα του, περιγράφει με συγκλονιστικό τρόπο τον εκπεσμό αυτού του κόσμου. Τον καημό, τα πάθη τους, την ήττα τους, την αδράνεια, τη μοιρολατρία, την παρακμή. 

Ο Τσέχωφ, στο έργο του μάς δείχνει ότι "κάτι γκρεμίζεται με πάταγο" και "κάτι νέο έρχεται". Το φωνάζει αυτό το έργο του. Κύρια οι "Τρεις αδελφές" και "Ο βυσσινόκηπος". 

Ο Τσέχωφ, δεν λυπάται και δεν νοιάζεται για την τάξη που διαλύεται στην παρακμή της. Τους συνανθρώπους του λυπάται και αυτών την αντίδραση και το συναισθηματικό φόβο αγγίζει και περιγράφει με μοναδικό τρόπο.

Οι χαρακτήρες του Τσέχωφ: Στο θέατρο τη θέση του κεντρικού ήρωα ή του κλασικού ζευγαριού, παίρνει μια ομάδα ανθρώπων. Οι πρωταγωνιστές του είναι μια παρέα ανθρώπων, πολυάριθμη και διαφορετική, η μικρογραφία μιας κοινωνίας. Και τα πρόσωπα του Τσέχωφ δεν είναι ούτε ηρωικά ούτε μοναδικά. Είναι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι, οι οποίοι κουβαλούν ένα απωθημένο όνειρο. Είναι αυτοί, που θα βιώσουν την απώλεια, τον αποχωρισμό ή και το θάνατο μαζί. Ο ρυθμός του έργου του είναι αργός και προς το τέλος γίνεται μελαγχολικός, θλιβερός. Όμως το μήνυμα του νέου κόσμου που έρχεται, υπάρχει, το δίνει. Το εκφράζουν συγκεκριμένοι άνθρωποι που πρωταγωνιστούν. 

Ο Λοπάχιν και ο Τροφίμωφ, στο "Βυσσινόκηπο" αναγγέλλουν με βροντώδη τρόπο την εξέλιξη και το αύριο. Και ο θεατής, παρά το ότι βιώνει τη βαρύτατη θλίψη του βυσσινόκηπου που κόβεται από τους υλοτόμους και καταστρέφεται, έχει πάρει το θετικό μήνυμα.

Στο "Θείο Βάνια", θα δούμε τη συγκλονιστική σκηνή, όπου στο φινάλε η Σόνια με το θείο της, μόνοι, βιώνουν το κάλεσμα της "αποχώρησης".

"Κι όταν έρθει η ώρα μας, θα πεθάνουμε ήσυχα ήσυχα, χωρίς κανένα παράπονο. Και εκεί, πέρα απ' τον τάφο μας, θα πούμε πως υποφέραμε, πως κλάψαμε, πως η ζωή μάς πίκρανε, κι ο Θεός θα μάς σπλαχνιστεί. Και τότε κι εγώ και εσύ, θείε μου αγαπημένε, θα δούμε τη ζωή φωτεινή, χαρούμενη, ωραία... και θ'αναπαυτούμε"

Λέει στοργικά, δακρυσμένη η Σόνια στο θείο Βάνια, καθώς τους βλέπουμε αγκαλιασμένους να πέφτει η αυλαία.

Στο έργο του Τσέχωφ, η δράση είναι ελάχιστη. Δεν έχουμε εκρήξεις, ανατροπές. Οι χαρακτήρες πρωταγωνιστές, μιλούν, διαλέγονται, χωρίς εξωτερικά να δείχνουν την εσωτερική τους σεισμική καταιγίδα. Θέλει συνεχή μελέτη και διάβασμα ο κάθε πρωταγωνιστής του Τσέχωφ, για να καταλάβεις τι γίνεται στην ψυχή του και στα βάθη της.

Η συμβολή του Κωνσταντίν Στανισλάφσκι στην ανάδειξη του έργου του Τσέχωφ.

1863-1938

Ο άνθρωπος, που ανέδειξε και καθιέρωσε το έργο του Τσέχωφ, ήταν ο συγκεκριμένος αυτός μεγάλος σκηνοθέτης, ηθοποιός και δάσκαλος, μέντορας της θεατρικής τέχνης. Αυτός μελέτησε βαθύτατα το έργο του, το κατανόησε, συνεργάστηκε μαζί του και ανέλαβε να το διδάξει στους ηθοποιούς του θεάτρου, οδηγώντας το στο θρίαμβο και στην παγκόσμια αναγνώριση. Αυτός έδωσε ζωή στο πρώτο σοκ της απογοήτευσης, που ένιωσε ο μεγάλος συγγραφέας στην πρώτη αποτυχία του "Γλάρου"

Το κύριο "βάρος" στο θέατρο του Τσέχωφ έχει η τετράδα των μεγάλων του έργων:

1895 "Ο Γλάρος", παίχτηκε το 1898 στο "Θέατρο τέχνης" της Μόσχας σε μια θριαμβευτική παράσταση με τον Στανισλάφσκι σκηνοθέτη.

1897  "Ο θείος Βάνιας"

1901  "Οι τρεις αδελφές"

1904  "Ο βυσσινόκηπος"

Κάτι επίσης ιδιαίτερα σημαντικό στο έργο του Τσέχωφ είναι η μόνιμη προτροπή του:

"Να δουλέψουμε"

Το κάλεσμα αυτό, ακούγεται με ιδιαίτερο στόμφο και έμφαση από πολλούς πρωταγωνιστές του. Είναι το συμβολικό κάλεσμα για αγώνα. Είναι η πάλη για την ευτυχία του μέλλοντος. 

"Να δουλέψουμε..." φωνάζει ο Τούζεμπαχ

"Πρέπει μ' όλη μας τη δύναμη, να συντρέξουμε αυτούς, που αναζητάνε την αλήθεια...", λέει ο Τροφίμωφ στο "Βυσσινόκηπο"

Αντιλαμβάνεται κανείς τη σημασία, λοιπόν, αυτού του καλέσματος για "δουλειά".

"Το παρόν είναι μισητό, αλλά όταν σκέφτομαι το μέλλον, τι χαρά που αισθάνομαι..." λέει ο Αντρέι στις "Τρεις αδελφές. Αντιλαμβάνεστε τη σημασία της φράσης. 

"Για μάς δεν υπάρχει ευτυχία, ούτε ποτέ θα υπάρξει. Μονάχα θα την ποθούμε! Σε διακόσια-τριακόσια χρόνια, η ζωή πάνω στη γη, θα είναι αφάνταστα ωραία και μεγαλειώδης..." λέει ο Βερσίνιν στις "Τρεις αδελφές" αποκαλύπτοντας την ακλόνητη πεποίθηση του Τσέχωφ για τον ερχομό του νέου κόσμου.

Στην πατρίδα μας, στα πρώτα χρόνια, δύο είναι τα θέατρα που σφράγισαν στο ρεπερτόριό και στη διδασκαλία τους την είσοδο του Τσέχωφ στο Ελληνικό κοινό.

Φυσικά το "Θέατρο Τέχνης" του μεγάλου δάσκαλου Καρόλου Κουν αλλά και του "Εθνικού θεάτρου", όπου στη δεκαετία του 1960 δόθηκαν συγκλονιστικές παραστάσεις με τα τέσσερα αυτά κλασικά έργα.

Κλείνοντας αυτήν την αναφορά, με δέος και ταπεινότητα, να σταθώ στα λόγια του Λυκούργου Καλλέργη και στη διαπίστωση ότι ο Τσέχωφ λειτουργεί ως παγκόσμια συνείδηση με το έργο του. Ελέγχει τον πνευματικό άνθρωπο αν έκανε το χρέος του στην κοινωνία, αν πρόσφερε στο πέρασμά του, αν στήριξη, αν αγωνίστηκε για τον συνάνθρωπό του. 

Ο γιατρός Τσέχωφ ασκεί την ιατρική του με την τέχνη του. Το νυστέρι του φτάνει ως τα έγκατα της ψυχής του ανθρώπου για να τον γιατρέψει απ' τον πόνο και την οδύνη. Για να οδηγήσει τον άνθρωπο στην κοινωνική λύτρωση.

Σχολές και ρεύματα λογοτεχνίας (Μέρος 2ο)

 Φίλες και Φίλοι

συνεχίζουμε σήμερα εδώ το 2ο μέρος της παρουσίασης που ξεκίνησα ιστορικά πάνω στις σχολές αλλά και τα ρεύματα λογοτεχνίας.

Σχολές και ρεύματα λογοτεχνίας (Μέρος 1ο)

ΝΤΑΝΤΑ

Η πρώτη σχολή που συναντάμε σήμερα στην αλφαβητική ιστορική μας αναδρομή δεν είναι άλλη από το περίφημο "ΝΤΑΝΤΑ"

Θα το δείτε και με την έκφραση "Ντανταϊσμός"

Μεγάλο καλλιτεχνικό κίνημα, που γεννήθηκε μέσα στις φωτιές του Α' Π.Π.  και συγκεκριμένα το 1916 στο περιβόητο Cabaret Voltaire στη Ζυρίχη.

Το κίνημα γεννήθηκε μέσα στη φρίκη του Α' Π.Π. και την επίδραση που ασκούσε στον άνθρωπο και παράλληλα στην τέχνη. Το στοιχείο που ώθησε τους καλλιτέχνες να εκφραστούν σε κοινή πλατφόρμα ήταν ο παραλογισμός του πολέμου, η φρίκη του. 

Οι πρώτοι εκφραστές του Νταντά, που θεωρείται από τις βασικές πρωτοποριακές κινήσεις στην τέχνη, ήταν οι:

TRISTAN TZARA

Ήταν ο εμπνευστής του κινήματος, από την Ρουμανία. Ακολούθησαν:  JEAN ARP από τη Γαλλία, WALTER SERNER απ την Αυστρία,  HUGO BALL, RICHARD HUELSENBECK,  EMMY HENNINGS,  HANS RICHTER από τη Γερμανία,  ΜΑRCEL SLODKI από την Ουκρανία.

Βασικές αρχές του Νταντά

Ο κόσμος του πολέμου και των ανταγωνισμών βρίσκεται σε παρακμή. Οι παλιές αξίες σε όλα τα επίπεδα δεν στάθηκαν ικανές να σταματήσουν τον πόλεμο. Έτσι νιώθουν βαθιά απογοητευμένοι για έναν κόσμο που βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση. Διοργανώνουν λογοτεχνικές και καλλιτεχνικές βραδιές, με έδρα το καμπαρέ που αναφέραμε, που πολλές φορές εξελίσσονται σε διαδηλώσεις.

Το Νταντά είναι ένα καλλιτεχνικό κίνημα που συνδέει την υλική βάση της ζωής με την τέχνη. 

Τρόποι έκφρασης του Νταντά

Η άρνηση κάθε παλιάς ιδέας, ο μηδενισμός, η πρόκληση του κοινού με σκοπό τη διέγερσή του, η καταστροφή της παλιάς κοινωνίας, παιδείας και τέχνης. Πιστεύουν και προάγουν την πλήρη καλλιτεχνική ελευθερία, την διακωμώδηση των πάντων, το σκληρό χιούμορ και την απόλυτη ειρωνεία. Πολύ κοντά δηλαδή στην καλλιτεχνική αναρχία.

Το Νταντά εκφράστηκε αρνητικά, μαχητικά απέναντι στην κοινωνική αδικία και στα αδιέξοδα του συστήματος και του πολέμου αλλά δεν μπόρεσε να κατανοήσει πνευματική την υλικοτεχνική βάση και τα αίτια που έφτασαν την κοινωνία του 20ου αιώνα στα επίπεδα αυτά.

Το Νταντά, μετά το 1921, πέρασε σταδιακά στο σύγχρονο επίπεδο εξέλιξης που οδήγησε στην μετέπειτα σχολή του υπερρεαλισμού.

Στην Ελλάδα δεν είχαμε εκπροσώπους της συγκεκριμένης σχολής τέχνης.

ΠΑΡΝΑΣΣΙΣΜΟΣ

Στα μέσα του 19ου αιώνα, ένα ακόμα λογοτεχνικό κίνημα εμφανίζεται στη Γαλλία σε αντίδραση προς τον Ρομαντισμό που θα εξετάσουμε στη συνέχεια. Διατήρησε τη σημασία της επιρροής του σαν λογοτεχνική σχολή στην περίοδο 1850-1880. Εξαπλώθηκε σε αρκετές χώρες και έφτασε, όπως θα δούμε, και στην πατρίδα μας.

Που οφείλει την ονομασία;

Κυκλοφόρησε η ποιητική ανθολογία "Σύγχρονος Παρνασσός", η οποία τότε περιλάμβανε ποιήματα της περιόδου 1866-1876.

Στη Γαλλία εκπροσωπήθηκε από τους: LECONTE DE LISLE,  THEOPHILE GAUTIER,  FRANCOIS COPPEE, THEODORE DE BANVILLE,  SULLY PRUDHOMME αλλά και άλλους αργότερα.

Θεόφιλος Γκωτιέ

Βασικές αρχές του Παρνασσισμού

Το ρεύμα δίνει μεγάλη σημασία στην ακριβή έκφραση και στη λεπτομέρεια. Καλλιεργεί μια αντικειμενική και απρόσωπη έκφραση. 

Ο Παρνασσισμός στην Ελληνική λογοτεχνία

Στην Ελλάδα το κίνημα εμφανίστηκε το 1880 με την "ΝΕΑ ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΧΟΛΗ". Εμφανίστηκε και εδώ ως αντίδραση στον ρομαντισμό και κράτησε όλα τα χαρακτηριστικά της Γαλλικής σχολής. Σημαντικό στοιχείο των Ελλήνων Παρνασιστών είναι η χρήση της Δημοτικής γλώσσας, γεγονός πολύ σημαντικό για την εποχή.

Κύριοι εκφραστές ήταν οι:

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ,  ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΡΥΠΑΡΗΣ,  ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΡΟΣΙΝΗΣ,  ΑΓΓΕΛΟΣ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΣ,  ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΡΝΑΛΗΣ,  ΑΡΙΣΤΟΜΕΝΗΣ ΠΡΟΒΕΛΕΓΓΙΟΣ,  ΛΟΡΕΝΤΖΟΣ ΜΑΒΙΛΗΣ.

ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ

Ο ρεαλισμός προσπαθεί και μέσω της τέχνης να αποτυπώσει πιστά και αντικειμενικά τον κόσμο. Είναι μια σχολή σκέψης που αγκάλιασε κάθε μορφή έκφρασης και τέχνης από εποχής αρχαίας Ελληνικής γραμματείας. 

Ως ρεύμα και σχολή τέχνης εμφανίστηκε στη σύγχρονη εποχή στη Γαλλία στο μέσο του 19ου αιώνα. Ο θιασώτης του ρεύματος είναι ο GUSTAVE FLAUBERT με έργο κατατεθέν την θρυλική "Μαντάμ Μποβαρύ"

Οι δημιουργοί στον ρεαλισμό αποτυπώνουν, όπως είπαμε, την πραγματικότητα, όπως είναι ή τουλάχιστον όπως οι ίδιοι αντιλαμβάνονται πως είναι. Τα θέματα και οι φόρμες των έργων τους είναι προσιτά σε κάθε αναγνώστη, ζητήματα της καθημερινής ζωής. Οι χαρακτήρες και πρωταγωνιστές έρχονται μέσα στον τρέχοντα κόσμο. 

Παρακλάδια της σχολής του Ρεαλισμού είχαμε πολλά:

Ψυχολογικός ρεαλισμός με τον ΦΙΟΝΤΟΡ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ

Κοινωνικός ρεαλισμός

Σοσιαλιστικός ρεαλισμός

Ο Ρεαλισμός στην Ελληνική νεώτερη λογοτεχενία

Εμφανίζεται στην πατρίδα μας λίγο μετά την εμφάνισή του στη Γαλλία. Πρόδρομοι της κίνησης θεωρούνται οι:

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΡΟΪΔΗΣ με την "Πάπισσα Ιωάννα"

ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΛΛΙΓΑΣ με το "Θάνος Βλέκας"

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΙΚΕΛΑΣ με το "Λουκής Λάρας"

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ

Ένα από τα μεγαλύτερα κινήματα που αγκάλιασε όλες τις μορφές της τέχνης σε όλα τα επίπεδα. Μάλιστα ξεπερνά και τα όρια της τέχνης και ορίζει και μια συγκεκριμένη στάση ζωής. 

Χαρακτηρίζει την τέχνη στο τέλος του 18ου αιώνα ως τα μισά του 19ου αιώνα. Η πορεία εμφάνισης του μεγάλου αυτού ρεύματος ακολουθεί ως εξέλιξη τον διαφωτισμό και τον κλασικισμό.

Αυθεντικοί εκφραστές του ρεύματος μπορεί να θεωρηθούν οι: 

P.B.SHELLEY,  JOHN KEATS,  FR. SCHILLER,  VICTOR HUGO, LAMARTIN,  GOETHE, LORD BYRON.

Λόρδος Βύρων

Βίκτωρ Ουγκό

Βόλφρανγκ Γκαίτε

Πέρσι Σέλλεϋ

Τα βασικά χαρακτηριστικά του ρομαντισμού στην λογοτεχνία:

Ο ρομαντισμός αμφισβητεί τις παλιές αξίες του κλασικού παρελθόντος. Απεχθάνεται την τυποποίηση και την συντηρητική παράδοση. Στη θέση τους αποθεώνει το συναίσθημα, τη φαντασία, το απόλυτο, το υπερβολικό καθώς στην έκφρασή του καθιερώνει την συγκίνηση και το ιδανικό.

Ο δημιουργός οδηγείται στο όνειρο, στο παράδοξο και το μυστηριώδες, το υπερφυσικό και το εξωτικό. Το ασαφές και συγκεχυμένο. Επίσης στη γραφή θα δούμε έντονα το νοσταλγικό στοιχείο.

Η θεματολογία στον Ρομαντισμό

Στη ρομαντική λογοτεχνία έχουμε έμφαση στο "εγώ". Ο ήρωας παρουσιάζεται έντονα, ατομικιστικά. Τον βλέπουμε να αλληλεπιδρά με τη φύση, με τη θρησκευτική συνείδηση, τον έρωτα, την περιπέτεια.

Είναι συνήθως μελαγχολικός και ηρωικός, πολλές δε φορές καταδικασμένος.

Η θεματολογία επίσης αγγίζει τη μυθολογία των λαών, τους θρύλους, κύρια τους Μεσαιωνικούς. Τα σκηνικά στο χώρο δράσης είναι υποβλητικά, νυχτερινά τοπία, ερείπια, τάφοι, γενικά έντονα στοιχεία συγκίνησης που τα έχουμε δει και στο λεγόμενο gothic μυθιστόρημα.

Ο ρομαντισμός πάντα αγκάλιαζε τα κινήματα των λαών για χειραφέτηση, για ανεξαρτησία και ελευθερία. Ριζοσπαστικό κίνημα, εξύμνησε την επανάσταση μέσα από ένα ιδεαλιστικό μοτίβο.

Ο ρομαντισμός στην Ελληνική λογοτεχνία

Το κίνημα κυριάρχησε στην πατρίδα μας στην περίοδο 1830-1880.

Τα χαρακτηριστικά των Ελλήνων ρομαντικών: μελαγχολία στο στυλ γραφής, μεγαλοστομία, βερμπαλισμός, χρήση της καθαρεύουσας στη γραφή τους. Η στροφή των πρώτων Ελλήνων ρομαντικών ήταν αντίστροφη από τις αρχικές διακηρύξεις της σχολής.

Σε αντίθεση με αυτούς έρχεται η Νέα Ελληνική ρομαντική σχολή μέσω της "Παλιάς Αθηναϊκής σχολής" και τους Φαναριώτες.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΡΑΓΚΑΒΗΣ,  ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ,  ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΠΑΡΑΣΧΟΣ,  ΣΠΥΡΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ, ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ, ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ,  ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ.

Η Επτανησιακή σχολή των ρομαντικών θεωρείται στην ουσία και η πιο αυθεντική ρομαντική σχολή στην Ελληνική λογοτεχνία.

Αριστοτέλης Βαλαωρίτης

Ανδρέας Κάλβος

Διονύσιος Σολωμός

ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ

O JEAN MOREAS (Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος), ελληνικής καταγωγής ποιητής, δημοσιεύει τον Σεπτέμβρη του 1886 στην εφημερίδα "Figaro", το μανιφέστο του Συμβολισμού.

Το ρεύμα αφορούσε κατά βάση την ποίηση αλλά επηρέασε και την πεζογραφία όπως επίσης και το θέατρο. Η κίνηση αφορούσε την ιδιαίτερη χρήση των συμβόλων στην λογοτεχνία με έναν ιδιαίτερο τρόπο. 

Κυριότεροι εκφραστές του Συμβολισμού

CHARLES BAUDELAIRE

Και ο μεγάλος δραματουργός

EDGAR ALAN POE

Ο Συμβολισμός εμφανίστηκε σαν αντίδραση τόσο στον ρομαντισμό όσο και στην απάθεια του παρνασσισμού.

Για τους συμβολιστές σημασία έχει ο κόσμος των ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ. Ο Εξωτερικός κόσμος δεν έχει κυρίαρχη σημασία παρά αυτό που νιώθουμε. Και τα σύμβολα λειτουργούν σαν διαμεσολαβητές για να φτάσουν στον κόσμο μας.

Κυρίαρχο στους Συμβολιστές είναι το άδυτο και το μυστήριο του εσωτερικού μας κόσμου.

Το κοράκι, για παράδειγμα, στο έργο του Πόε, λειτουργεί ως σύμβολο στη σχέση του έξω με τον έσω κόσμο του συγγραφέα.

Στην Ελληνική λογοτεχνία ο Συμβολισμός έφτασε αμέσως μετά τον Παρνασσισμό, στις αρχές του 20ου αιώνα με περισσότερη έμφαση στους ποιητές.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΜΠΥΣΗΣ, ΣΠΗΛΙΟΣ ΠΑΣΑΓΙΑΝΝΗΣ,  ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ

Το "Φθινόπωρο" είναι το κύριο έργο της πεζογραφίας μας όπου έχουμε καθαρά στοιχεία συμβολισμού από τον συγγραφέα

ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ

Αποτελεί ένα από τα τελευταία κινήματα της λεγόμενης πρωτοπορίας. Γεννήθηκε το 1924, που αλλού; Στη Γαλλία ως συνέχεια του Νταντά. Πέρασε σε όλες τις μορφές τέχνης. 

Επικεφαλής του κινήματος είναι ο συγγραφέας ANDRE BRETON

Εκφραστές του κινήματος υπήρξαν οι: 

LOUIS ARAGON, PAUL ELUARD, ANTONIN ARTAUD  (Ποιητές)

MAX ERNST, SALVADOR DALI, ANDRE MASSON  (Ζωγράφοι)

LUIS BUNUEL (Σκηνοθέτης)

Ο άνθρωπος, διακηρύττουν, δεν μπορεί να μένει εγκλωβισμένος στην πραγματικότητα της καθημερινής ρουτίνας αλλά να προσπαθεί να βγει από αυτά τα δεσμά. Εργαλεία του, η τύχη, το όνειρο, το ασυνείδητο. Να δημιουργήσει μια δική του "υπερ-πραγματικότητα" έξω από τον έλεγχο της λογικής, τις προκαταλήψεις και τα διάφορα δεσμά. Με λίγα λόγια ο δημιουργός καταγράφει ότι ακριβώς του υπαγορεύει το υποσυνείδητό του.

Οι Γάλλοι υπερρεαλιστές, στοχεύοντας να ενώσουν την πολιτιστική δράση με την κοινωνική επανάσταση, συνδέθηκαν με τα Σοσιαλιστικά και Κομμουνιστικά κόμματα της εποχής χωρίς όμως να μπορέσουν να χτίσουν μόνιμους δεσμούς γύρω τους.

Ο Υπερρεαλισμός στην Ελλάδα

Από το 1935 και μετά το κίνημα έχει σοβαρή επιρροή στην Ελληνική λογοτεχνία.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ

ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ

Επίσης και οι: ΝΙΚΟΣ ΓΚΑΤΣΟΣ και εν μέρει και ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ

ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Μαζί με τον Εξπρεσσιονισμό, το Νταντά και τον Υπερρεαλισμό αποτελούν την τετράδα των μεγάλων λογοτεχνικών σχολών του 20ου αιώνα. Στην Ελληνική απόδοση του όρου θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για "Μελλοντισμό"

Ως έναρξη του Φουτουριστικού κινήματος θεωρείται η 20 Φλεβάρη 1909 με τον Ιταλό ποιητή F.T. MARINETTI, που στο Παρίσι δημοσίευσε στην Figaro το σχετικό μανιφέστο.

Βασικά χαρακτηριστικά του Φουτουρισμού

Έντονη αντίδραση σε κάθε τι παλιό και παραδοσιακό

Υποδοχή του μέλλοντος και ότι θα προσφέρει στην ανθρωπότητα ο τεχνολογικός πολιτισμός

Ελευθερία, δράση, ταχύτητα, μηχανή: αποτελούν το κεντρικό μοτίβο του κινήματος

Δημιουργεί μια νέα αισθητική στην τέχνη μαζί με την τεχνολογία

Χαλαρή, ανορθόδοξη σύνταξη, ελεύθερες λέξεις και μοντάζ στίχων και φράσεων

Προκλητική διάθεση προς το κοινό και πολλές φορές απαξιωτική αντιμετώπισή του..

Κοινωνικά μετά το 1920, συνδέθηκαν στην Ιταλία με τους φασίστες του Μουσολίνι όπου και εκεί έσβησε.

Στην ΕΣΣΔ άνθησε η θετική του πλευρά με τους ΒΛΑΝΤΙΜΙΡ ΜΑΓΙΑΚΟΦΣΚΙ, ΒΙΚΤΩΡ ΧΛΕΜΠΝΙΚΟΦ

Βλαδίμηρος Μαγιακόφσκι

Στην πατρίδα μας ο φουτουρισμός δεν επηρέασε τα λογοτεχνικά δρώμενα.

Φίλες και φίλοι

εδώ τελειώνει το συνολικό μου αφιέρωμα στις σχολές και ρεύματα λογοτεχνίας στην ιστορία της τέχνης στην σύγχρονη ιστορία.

Ελπίζω τα δύο μέρη να αποτελέσουν ένα χρήσιμο εγχειρίδιο για σας σε οτιδήποτε μπορείτε να δημιουργήσετε.

Πηγή:  Λεξικό λογοτεχνικών όρων, Ο.Ε.Δ.Β.

Σχολές και ρεύματα λογοτεχνίας (Μέρος 1ο)

 Αγαπητές φίλες και φίλοι,

Η λογοτεχνία είναι κάτι που αγαπάμε και λατρεύουμε. Ο πεζός λόγος σε όλες του τις μορφές, (αφήγημα, διήγημα, νουβέλα, μυθιστόρημα κ.λ.π.) αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι της πνευματικής μας ενασχόλησης. Είτε διαβάζοντας ένα βιβλίο ή έργο σε διάφορες άλλες μορφές είτε γράφοντας εμείς οι ίδιοι.

Μέσα από τη σύνδεση λογοτεχνίας και κοινωνικής εξέλιξης, στο διάβα του πολιτισμού των τελευταίων αιώνων, γεννήθηκαν και οι σχολές και τα ρεύματα του έντεχνου λόγου. Και έχει μεγάλη σημασία να τα δούμε, να τα κατανοήσουμε αλλά να δούμε και πως αυτά συνδέονται με το κοινωνικό γίγνεσθαι ολόγυρά μας.

Σκοπός της σειράς αυτών των αναρτήσεων δεν είναι φυσικά η παράδοση μαθημάτων ιστορίας της λογοτεχνίας. Είναι απλά η επισκόπηση των ρευμάτων και των σχολών, κάτι που μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα εγχειρίδιο βοήθειάς μας τόσο στην ανάγνωση όσο και στη συγγραφή. Κάτι σαν ένα μικρό λεξικό με λίγα λόγια.

ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ

Ο Διαφωτισμός συνδέθηκε άμεσα και το κοινωνικό κίνημα που εμφανίστηκε στον 17ο και 18ο αιώνα στη Δυτική Ευρώπη και αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα πνευματικά κινήματα ανά τους αιώνες. Είναι αυτό που άλλαξε εντελώς, σε προοδευτική και ριζοσπαστική κατεύθυνση, τον τρόπο σκέψης σε όλη την Ευρώπη αγκαλιάζοντας την Οικονομία, την κοινωνία, τις επιστήμες, τη λογοτεχνία και την πολιτική ζωή.

Συνδέεται με την ταξική χειραφέτηση της αστικής τάξης και την προετοιμασία της για τη Γαλλική επανάσταση του 1789. 

Σκοπός του, μέσα από κάθε μορφή έκφρασης, είναι η άμεση βελτίωση της ζωής του ανθρώπου. Η κοινωνική δικαιοσύνη, η ελευθερία της έκφρασης, ο σεβασμός της ζωής.

Κλασικοί εκπρόσωποι της σχολής του διαφωτισμού ήταν οι:

Βολταίρος

Ζαν Ζακ Ρουσσώ

Ντενίς Ντιντερό

Ο Ελληνικός διαφωτισμός: ο λαός μας στην περίοδο που το κίνημα ανθίζει στην Ευρώπη, στενάζει κάτω από τον Οθωμανικό ζυγό. Συνεπώς οι εκφραστές που πορεύτηκαν στις αρχές του διαφωτισμούς δρούσαν έξω από τα σύνορα της πατρίδας μας και στόχος τους ήταν να εκφράσουν, με τον πιο εξεγερτικό τρόπο, τα όνειρα της χειραφέτησης του Ελληνικού λαού.

Οι περίοδοι του ελληνικού διαφωτισμού σπάνε στο διάστημα: 1669-1774 και στο 1774-1821. Οι δύο μεγάλοι εκφραστές στάθηκαν οι:

Αδαμάντιος Κοραής

Ρήγας Φερραίος

Στα χρόνια τους ξεκίνησε μεγάλη προσπάθεια αναγέννησης του ελληνικού πνεύματος με έκδοση των αρχαίων συγγραφέων αλλά και μεταφράσεις μεγάλων έργων ευρωπαϊκής τέχνης.

Άλλοι σημαντικοί συγγραφείς του Ελληνικού διαφωτισμού ήταν οι: Ευγένιος Βούλγαρης, Δημήτριος Καταρτζής, Γρηγόριος Κωσταντάς, Νεόφυτος Δούκας, Άνθιμος Γαζής, Θεόφιλος Καίρης.

ΙΜΠΡΕΣΣΙΟΝΙΣΜΟΣ  (IMPRESSIONISME)

Γαλλικός όρος, ετυμολογικά από τη λέξη "impression"=εντύπωση.

Σαν σχολή τέχνης εμφανίστηκε κάπου στα 1870 με σημείο αναφοράς τη ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ. (Μονέ, Ρενουάρ κ.α.). Ο όρος ξεκίνησε να χρησιμοποιείται με αφορμή τον πίνακα του Μονέ "Εντύπωση, ανατολή ηλίου".

Κύριο μέσο έκφρασης της σχολής είναι η αναπαράσταση της πραγματικότητας όπως την νιώθουν οι αισθήσεις. Με λίγα λόγια σύμφωνα με την εντύπωση που απολαμβάνει ο παρατηρητής ή ο αναγνώστης. Στη ζωγραφική είχε να κάνει με τα μαγικά παιχνίδια των χρωμάτων και του φωτός.

Στην λογοτεχνία η αποτύπωση αυτής της αντίληψης δεν έχει σαφή ορισμό. Κάθε λόγος που ξεφεύγει από τον ρεαλισμό και αγγίζει τις αισθήσεις θα μπορούσε να θεωρηθεί "ιμπρεσσιονισμός". Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις δεν μπορούμε να τον απαριθμήσουμε ως συγκεκριμένη σχολή στη λογοτεχνία και στην πεζογραφία.

ΕΞΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΣ

Συγκεκριμένη σχολή τέχνης σε όλα τα επίπεδα εικαστικών τεχνών αλλά και του έντεχνου λόγου. Τον συναντάμε στις αρχές του 20ου αιώνα.

Επίκεντρο εμφάνισης: Δρέσδη, Βερολίνο Μόναχο και στην συνέχεια Βιέννη, Πράγα.

Θεωρείται κομμάτι των σχολών της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας. 

Ο Εξπρεσιονισμός δρα ως κοινωνική ομάδα σκέψης και αναφοράς. Εκφράζει και αγκαλιάζει την επανάσταση απέναντι στο παλιό, το συντηρητικό. Εκφράζει τη λαχτάρα του καινούργιου, την αποδοχή ενός νέου κόσμου. Η Κριτική στη στάση ζωής αποτελεί κύριο εργαλείο. Ο Κόσμος προβάλλεται όπως τον αντιλαμβάνεται η φαντασία του δημιουργού. Όλα στην έκφραση αποκτούν μια αίσθηση υπερβολής γεμάτης πάθος, ορμής, παρόρμησης και συναισθημάτων. Προβάλλεται το φανταστικό, το αλλόκοτο, το κραυγαλέο, το ονειρικό. Ο Εξπρεσιονισμός εξέφρασε την αγωνία του ανθρώπου απέναντι στη μηχανή, στην ασφυκτική μεγαλούπολη. Απεχθάνεται τον πόλεμο και τη βία.

Ζώντας την τραγωδία του Α' Π.Π., τον επερχόμενο φασισμό, την κρίση του μεσοπολέμου, ο εξπρεσιονισμός προσπαθεί να γκρεμίσει το παλιό και να χτίσει το καινούργιο. Μέσα από έναν κυρίαρχο ιδεαλισμό ποντάροντας σε μια μεταφυσική ελπίδα για την αναγέννηση.

Όπως και με τον Ιμπρεσσιονισμό έτσι και εδώ, η συγκεκριμένη σχολή κύρια αφορούσε τις εικαστικές τέχνες παρά τη λογοτεχνία. 

ΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟΣ

Πάρα πολλές φορές, στην ιστορία της τέχνης, θα συναντήσουμε το φαινόμενο της επιστροφής στο κλασικό παρελθόν. Αναπαράγεται η θεματολογία και τα πρότυπα. Και εδώ έχουμε μια σχετική ασάφεια στον ορισμό. Η επιστροφή στο κλασικό μοτίβο παρατηρήθηκε πολύ στην περίοδο της Αναγέννησης σε αντίστοιχα έργα της περιόδου αυτής.

ΛΥΡΙΣΜΟΣ

Πολλές φορές συναντάμε τον όρο "το μυθιστόρημα έχει πολύ έντονα λυρικά στοιχεία". Τι ακριβώς μπορεί αυτό να σημαίνει;

Ο Λυρισμός δεν αποτελεί συγκεκριμένη λογοτεχνική σχολή. Συνήθως είναι ένα σύνολο από γνωρίσματα τα οποία συναντάμε στην λογοτεχνία όλων των εποχών και στην πεζογραφία και στην ποίηση. Αφορούν την έκφραση των συναισθημάτων του δημιουργού, δηλαδή του συγγραφέα.

Χαρακτηριστικό του λυρισμού είναι η έντονη συναισθηματική φόρτιση που φέρνει στην επιφάνεια τον ψυχισμό του συγγραφέα.

ΜΑΓΙΚΟΣ ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ

Και εδώ έχουμε έναν όρο, μια σχολή που συναντάται κύρια στη ζωγραφική. Όμως μπορούμε να τον περάσουμε και στη λογοτεχνία με έναν διαφορετικό τρόπο.

Έχουμε στη γραφή την ανάμιξη φανταστικών και ρεαλιστικών στοιχείων. Δηλαδή, σε ένα πεζογράφημα έχουμε έντονα φαντασιακά στοιχεία που όμως παρουσιάζονται μέσα σε ένα ρεαλιστικό περιβάλλον.

Ο μαγικός ρεαλισμός χαρακτηρίζει έργα της Λατινο-αμερικάνικης πεζογραφίας με κυριότερο εκπρόσωπο τον μεγάλο ΓΚΑΜΠΡΙΕΛ ΓΚΑΡΣΙΑ ΜΑΡΚΕΖ από την Κολομβία.

Ρεαλιστικό το υπόβαθρο της πλοκής αλλά πολλά τα φανταστικά στοιχεία των ηρώων. Για παράδειγμα στο συγκεκριμένο έργο έχουμε ήρωες που ζουν μέχρι 200 χρόνια. 

Άλλοι επίσης εκπρόσωποι της συγκεκριμένης σχολής, επίσης από τη Λατινική Αμερική είναι οι:

ERNESTO SABATO, MARIO VARGAS LLOSA, CARLOS FUENTES, ISABELLE ALLENDE.

ERNESTO SABATO

ISABEL ALLENDE

Εκτός Λατινικής Αμερικής, συγγραφείς της σχολής αυτής θα συναντήσουμε τον Γερμανό GUNTHER GRASS, την Αγγλίδα ANGELA CARTER και τον μεγάλο Πακιστανό SALMAN RUSHDIE

GUNTHER GRASS

ANGELA CARTER

SALMAN RUSHDIE

ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ

Η αρχή του τοποθετείται μετά το 1850 και αναπτύχθηκε πλήρως από το 1900 έως το 1940.

Και αυτό είναι ένα πνευματικό κίνημα σκέψης απέναντι στις κλασικές αστικές πολιτιστικές αξίες. Αμφισβήτησε τις παραδοσιακές αρχές, έβαλε κατά των καθιερωμένων κανόνων και συμβάσεων με ριζοσπαστικές προτάσεις. Θα έλεγε κανείς πως ήταν ένα πιο προοδευτικό στάδιο κατά του αστικού διαφωτισμού. Κίνημα που έγινε ευρέως ανοιχτό σε όλον τον κόσμο.

Βασικές αρχές του μοντερνισμού στη λογοτεχνία:  προηγήθηκε ο μοντερνισμός στην ποίηση και ακολούθησε η πεζογραφία. Η πεζογραφία αποδέχτηκε επιρροές του μοντερνισμού με σημαντική καθυστέρηση.  Σημαντικός πρόδρομος ο Γάλλος GUSTAVE FLAUBERT.

GUSTAVE FLAUBERT

Ακολούθησαν οι: MARCEL PROUST, ANDRE GIDE απ τη Γαλλία, οι Άγγλοι D.H.LAWRENCE, VIRGINIA WOOLF, ο Ιρλανδός JAMES JOYCE, SAMUEL BECKETT, o Αμερικάνος WILLIAM FAULKNER, ο Γερμανός TOMAS MANN, ο Τσέχος FRANZ KAFKA και πολλοί άλλοι ακόμα.

MARCEL PROUST

      

VIRGINIA WOOLF

  

 

FRANZ KAFKA

JAMES JOYCE

TOMAS MAN

Το μοντέρνο μυθιστόρημα αποκλίνει από τις παραδοσιακές αρχές της πεζογραφίας. Η πλοκή δεν έχει τη δοσμένη σειρά του χρόνου. Κάποιες μάλιστα στιγμές χαλαρώνει εντελώς και διαλύεται. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει λογική αρχή, μέση, τέλος. Ο αναγνώστης πέφτει με τα μούτρα στα γεγονότα και σταδιακά εξοικειώνεται με την πλοκή.

Επίσης στον μοντερνισμό, δεν έχουμε σύνδεση του έργου με τον εξωτερικό κόσμο. Με το γίγνεσθαι και το χώρο, που εκλείπουν. Έμφαση δίνεται στον εσωτερικό κόσμο των ηρώων και στις υποκειμενικές αναζητήσεις.

Ο Ελληνικός μοντερνισμός:

Στην δεκαετία του 1930, εμφανίζεται η σχολή της Θεσσαλονίκης όπου εκεί ζει και αναπτύσσεται το μοντέρνο Ελληνικο μυθιστόρημα.

Εκπρόσωποί του οι: ΑΛΚΙΒΙΑΔΗΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ,  ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΕΛΙΟΣ,  ΣΤΕΛΙΟΣ ΞΕΦΛΟΥΔΑΣ,  ΝΙΚΟΣ ΓΑΒΡΙΗΛ ΠΕΝΤΖΙΚΗΣ, ΜΕΛΠΩ ΑΞΙΩΤΗ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΚΑΡΙΜΠΑΣ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΚΑΡΙΜΠΑΣ

ΝΑΤΟΥΡΑΛΙΣΜΟΣ

Στα τέλη του 19ου αιώνα, ο EMILE ZOLA, εισάγει στη Γαλλία ένα μεγάλο λογοτεχνικό και όχι μόνο κίνημα. Αυτό του νατουραλισμού. 

O Νατουραλισμός είναι καθαρά ρεύμα και σχολή πεζογραφίας. Και δη έχει να κάνει με το μυθιστόρημα. Συγγενής σχολή και ρεύμα σκέψης με τον ρεαλισμό καθώς αντλεί τα θέματά του από την καθημερινή ζωή και μάλιστα από την πιο σκληρή και ωμή πλευρά της. Ο Νατουραλιστής συγγραφέας έχει σκοπό να αναδείξει την κοινωνική εξαθλίωση, τις ανισότητες, την αδικία. Να υπερτονίσει τις αρνητικές της πλευρές παρουσιάζοντας τη ζωή γυμνή. Τελικός σκοπός είναι η ευαισθητοποίηση του κοινού έτσι ώστε να πετύχει τη χειραφέτηση και την εξέγερση.

Βασικά χαρακτηριστικά του ρεύματος είναι η περιγραφή χώρων, καταστάσεων από αυτές που αναδεικνύουν τον πόνο και την αδικία. Οι ήρωες στον νατουραλισμό είναι θύματα, καταπιεσμένοι, κατατρεγμένοι, πολλές φορές άτομα περιθωριακά, άτομα του υποκόσμου και δρουν κάτω από καταναγκασμούς.

Δύο είναι οι μορφές στην Ελληνική πεζογραφία που θεωρούνται οι θεμελιωτές του νατουραλισμού. Ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΡΚΑΒΙΤΣΑΣ και ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ.

Ανδρέας Καρκαβίτσας

Από τους Έλληνες συγγραφείς και έργα νατουραλιστικά είναι, ενδεικτικό, "Ο Ζητιάνος" του ΑΝΔΡΕΑ ΚΑΡΚΑΒΙΤΣΑ.

Εδώ, φίλες και φίλοι, κλείνω το 1ο μέρος αυτής της παρουσίασης. Ελπίζω να σας φανεί χρήσιμη στις σκέψεις, στις αναγνώσεις και στις συγγραφικές σας εμπνεύσεις.

Βιβλιογραφία:  

"Λεξικό λογοτεχνικών όρων" Ο.Ε.Δ.Β. Ιωάννης και Νικήτας Παρίσης